Kurumsal çamaşır yıkamada iki ana faturalama modeli vardır: kilogram bazlı (tartılan ağırlık üzerinden) ve parça bazlı (parça türü başına birim üzerinden). Kaba kural: çarşaf-havlu gibi homojen ve hacimli tekstilde kilogram pratik ve yaygındır; üniforma, örtü, özel parça gibi karışık ve türü önemli tekstilde parça bazlı model daha şeffaftır. Modelden bağımsız asıl belirleyici, ölçümün nasıl yapıldığı ve mutabakat düzenidir.
Kilogram bazlı model
Nasıl işler: kirli (veya temiz) tekstil tartılır, kg birim bedeliyle çarpılır.
Avantajları: basit operasyon, hızlı fatura; tür ayrımı gerektirmez; yüksek hacimli düz tekstilde (otel çarşafı, hastane nevresimi) sektör standardıdır.
Dikkat noktaları:
- Kuru mu, ıslak mı? En kritik soru budur. Kirli tekstil nemliyse (SPA havlusu, yağmur almış tulum) kirli tartım ağırlığı şişirir. İyi pratik: temiz-kuru tartım ya da kirli tartımda tanımlı nem düşüm katsayısı. Sözleşmeye hangisinin yazıldığına bakın.
- Tartı şeffaflığı: kalibrasyonlu kantar, tartım fişinin irsaliyeye eklenmesi, dilerseniz tartıma refakat hakkı.
- Karışık yükte adalet: ağır ama az bakım isteyen parçalarla (battaniye) hafif ama emek yoğun parçalar (gömlek ütüsü) aynı kg fiyatına girmemeli. Bu yüzden kg modeli genelde tekstil grubu başına ayrı birim fiyatla kurulur.
Parça bazlı model
Nasıl işler: her parça türü için birim fiyat (çarşaf, nevresim, aşçı ceketi, sandalye kılıfı…) ve adet sayımı.
Avantajları: tam şeffaflık (ne yıkandıysa onu ödersiniz); ütü/kolalama gibi emek farkı fiyata doğru yansır; kayıp takibi adetle doğal kurulur; üniforma ve zimmetli tekstilde standarttır (RFID sayımı otomatikleştirir).
Dikkat noktaları:
- Sayım mutabakatı: teslim tutanağında parça dökümü ve itiraz penceresi tanımlanmalı; aksi halde fatura kalemi tartışması bitmez.
- Fiyat listesi tamlığı: listede olmayan “sürpriz parça” için önceden kural koyun (en yakın kalem mi, özel fiyat mı).
- Küçük parça enflasyonu: peçete gibi çok adetli kalemlerde birim fiyat küçük görünür ama toplam büyür; aylık simülasyonla karşılaştırın.
Karma model ve diğer düzenler
Pratikte en sağlıklı kurgu çoğu zaman karmadır: düz tekstil kg bazlı, üniforma ve özel parçalar adet bazlı. Bunun dışında görülen düzenler:
- Aylık sabit bedel (götürü): hacmi çok stabil işletmelerde öngörülebilirlik sağlar; hacim sapmalarında iki taraf için de risklidir, mutlaka hacim bandı tanımlayın.
- Kiralama modelinde servis bedeli: tekstil + yıkama + yenileme tek birim fiyatta birleşir; karşılaştırma yaparken satın alma amortismanını da hesaba katın.
- Minimum fatura şartı: düşük hacimli haftalarda devreye girer. Minimum sipariş yazısında detaylandırdık.
Teklifleri nasıl karşılaştırmalı?
Farklı modellerdeki teklifleri kıyaslamanın tek sağlıklı yolu kendi gerçek hacminizle simülasyondur: tipik bir ayın tekstil dökümünü (tür + adet + tahmini kg) çıkarın, her teklifi bu döküme uygulayın. Birim fiyatı düşük görünen teklif, nem katsayısı/minimum fatura/parça listesi boşluklarıyla pahalıya dönebilir. Simülasyon sonucunu sözleşmeye ek yapıp fiyat artışını formüle bağlarsanız, model tartışması kapanır. (Not: sektörde fiyatlar hacme ve tekstil profiline göre firmalardan teklifle alınır. Sağlıklı karşılaştırma ancak kendi verinizle yapılır.) Fiyatı neyin belirlediğini ise ayrı bir rehberde topladık.
Sık Sorulan Sorular
Hangi model daha ucuz?
Model tek başına ucuzluk belirlemez; aynı hizmetin iki modeldeki karşılığı, doğru kurulduysa yakınsar. Fark, ölçüm boşluklarından doğar. O yüzden soru “hangi model” değil, “ölçüm ne kadar şeffaf” olmalıdır.
Islak tartıma itiraz edebilir miyim?
Sözleşmede tartım yöntemi tanımlıysa ona işlenir; tanımlı değilse derhal ek protokolle netleştirin. Yaygın çözüm temiz-kuru tartım veya sabit nem düşüm katsayısıdır.
Fatura dökümünde ne istemeliyim?
Kg modelinde: tarih, tartım fişi, tekstil grubu, birim fiyat. Parça modelinde: tür bazlı adet dökümü ve tutanak referansı. İkisinde de aylık özet rapor, SLA raporuyla aynı pakette gelmeli.